De onderwijsagenda’s worden de laatste tijd gedomineerd door discussies over het gebruik van Virtual Reality in het onderwijs. Scholen en universiteiten hebben zich enthousiast gebogen over de voordelen van lesgeven met VR en over creatieve manieren waarop deze technologie kan bijdragen aan zinvol onderwijs. De geesteswetenschappen spelen een zeer belangrijke rol bij het verkennen van deze voordelen. Op dit moment zijn er hier en daar initiatieven om VR binnen de discipline te verkennen, maar er is nog maar weinig onderzoek gedaan naar het onderwijzen en leren van oude talen en literatuur. Dit betekent dat we nog maar aan het begin staan van een lange en spannende reis waarin we technologische wonderen verkennen die de overdracht van kennis over de antieke wereld kunnen vergemakkelijken.

Aan de UCL zijn er verschillende projecten geweest die aansluiten bij bestaand onderzoek naar Virtual Reality en die binnen verschillende afdelingen zijn uitgevoerd. Het project dat ik heb opgezet, had tot doel een springplank te creëren voor transdisciplinaire kennisuitwisseling tussen academici, studenten en organisaties die samenwerken aan de mogelijkheden van immersief leren over de oudheid. Het project richtte zich met name op manieren waarop VR het leren van klassieke talen en oudheidkunde in het post-Covid-tijdperk kan verbeteren en hoe het kan helpen tegemoet te komen aan de toenemende leerbehoeften van een diverse studentengroep die de antieke wereld wil bestuderen.

Het project was gericht op het verkennen van alternatieve manieren om klassieke literatuur en talen te bestuderen via VR, ter verrijking van het onderwijs- en leerportfolio van de afdeling. Het had tevens tot doel studenten te stimuleren bij het opzetten van veilige en leerefficiënte virtuele omgevingen die het taalonderwijs bevorderen, op een manier die voldoet aan de verwachtingen van de studenten ten aanzien van een hoogwaardige, gemengde fysieke en digitale leerervaring. We wilden onderzoeken op welke manieren we flexibele leervormen voor klassieke literatuur en oude talen kunnen ontwikkelen en tegemoetkomen aan de behoeften van een diverse groep leerlingen (volwassen leerlingen, studenten met leermoeilijkheden of uit kansarme milieus, internationale studenten, enz.) door de deelname te verbreden. We hoopten ook dat dit interdisciplinaire mogelijkheden zou opleveren, waaronder zowel interne als externe samenwerkingsverbanden.

Ons doel was om inzicht te krijgen in hoe VR-onderwijs het best in modules kan worden geïntegreerd en hoe het taalgerelateerde leeractiviteiten kan ondersteunen (onderwijs in grammatica en syntaxis, scenario-oefeningen, afstandsonderwijs en levenslang leren, enz.). Ook zijn de uitdagingen bij het gebruik van VR voor het onderwijs over de antieke wereld onderzocht. Digitale innovatie is een absolute noodzaak binnen de geesteswetenschappen, en wij hebben het voortouw genomen op het gebied van VR-onderwijs en -leren door digitale verrijking te zien als een belangrijke factor die studenten in staat stelt om succes te boeken.

Om al deze doelstellingen te verwezenlijken, hebben we samengewerkt met Class VR, een bedrijf dat educatieve VR-ervaringen ontwikkelt voor scholen, universiteiten en andere instellingen en dat vorig jaar aanwezig was op de Bett. We hebben vier VR-headsets en een abonnement op de dienst van het bedrijf aangeschaft en we hebben tijdens een semester een VR-spreekuur opgezet, waarin studenten verschillende VR-ervaringen konden uitproberen die het bedrijf aanbiedt. De ervaringen worden gedownload naar een privé-account bij ClassVR vanuit een verzameling materialen die door gebruikers en het bedrijf zelf naar hun cloud zijn geüpload. Elke gebruiker kan zoeken op de trefwoorden van zijn of haar voorkeur en een ‘afspeellijst’ met ervaringen samenstellen, die vervolgens kan worden opgeslagen en gedownload naar de headsets. De ervaringen zijn onderverdeeld in 4 categorieën:

• 360 afbeeldingen
• 360°-video's
• 3D-objecten
• Virtuele omgevingen  

De 360°-beelden en -video’s die we hebben gebruikt, zijn foto’s of video’s van archeologische vindplaatsen in Griekenland of Rome die als afbeeldingen (meestal gemaakt met een drone) of als video’s met geluid naar de headsets kunnen worden gedownload. De 3D-objecten zijn een nuttig hulpmiddel voor virtueel Object Based Learning (OBL). Objecten zoals Griekse amforen of Romeinse bustes worden als virtuele objecten in de cloud opgeslagen nadat ze via een 360-app zijn gefotografeerd, waarna ze naar de headsets worden gedownload. Het bedrijf levert een aantal rubberen blokjes waaraan de virtuele objecten worden bevestigd, zodat de gebruiker, wanneer hij de blokjes via VR bekijkt, het virtuele object ziet en ermee kan werken. Hierdoor kan de docent elk object met Grieks of Latijn omzetten in een virtueel object en dit naar de headsets downloaden, waarbij de taalkundige informatie aan het virtuele beeld wordt gekoppeld.

De mogelijkheid om een virtueel museum met voorwerpen in het Grieks en Latijn te gebruiken in taallessen is erg spannend. Ten slotte kan de gebruiker van ClassVR virtuele omgevingen (zogenaamde ‘scènes’) beleven die vanuit de cloud naar de headsets worden gedownload. Zo kunnen ze zich bijvoorbeeld in het Colosseum bevinden en kijken naar gladiatorengevechten, of met behulp van een joystick de verschillende delen en verdiepingen van het gebouw verkennen. Lesmateriaal (zoals quizzen of hand-outs) vormt een aanvulling op de presentatie van de les.

De reacties van de studenten waren overweldigend positief. Ze vonden de ervaring zeer interactief en meeslepend en gaven aan dat dit hun betrokkenheid had vergroot. Ze merkten ook op dat het hen creatiever had gemaakt en hun kennis had verscherpt, en ze prezen de flexibiliteit van de les (het creëren van verschillende lesomgevingen voor verschillende niveaus, thuis of in de klas leren, met headsets of laptops). Ten slotte prezen ze het vermogen van VR om de antieke wereld tot leven te brengen en het vertellen van verhalen over de oudheid te verrijken, evenals het potentieel ervan om klassieke talen toegankelijker te maken.

Aan de andere kant is er ook enige scepsis. Is dit meer entertainment dan onderwijs? Is het sociale isolement van studenten en docenten gevaarlijk voor hen? Hoe toegankelijk en duur is deze technologie? Hoe zit het met praktische problemen (kwaliteit van de beelden, ruimte, auteursrecht, training van studenten en docenten, tijdmanagement, enz.)? En tot slot: kunnen VR-lessen echte lessen vervangen en hoe zit het met gezondheidsproblemen (hoogtevrees, duizeligheid, oogirritatie, misselijkheid) die sommige gebruikers ervaren, of zelfs met het comfortniveau? Dit zijn allemaal nuttige en terechte vragen waarmee elke docent die VR gebruikt rekening moet houden.

Kortom, VR-technologie kan de antieke wereld tot leven brengen, nieuwe, boeiende hulpmiddelen bieden om oude talen te leren via virtuele OBL of gepersonaliseerd onderwijs, en de verbeelding van de leerlingen prikkelen en nieuwe inzichten in de antieke wereld bieden. Zowel docenten als bedrijven zullen goed moeten nadenken over de beperkingen van VR en hoe ze de voordelen ervan optimaal kunnen benutten om de kennis van onze leerlingen te vergroten en de beste leerervaring te bieden.

Dr. Antony Makrinos is universitair hoofddocent Klassieke Talen aan de UCL. Sinds 2004 is Antony werkzaam als docent aan de School of English and Drama van de Queen Mary University of London en als onderzoeks- en onderwijsmedewerker aan KCL en UCL. Sinds 2012 is hij als onderwijsmedewerker in de klassieke talen verbonden aan de afdeling Grieks en Latijn, en onlangs is hij benoemd tot senior onderwijsmedewerker in de klassieke talen en tot senior onderwijsmedewerker van de Higher Education Academy.

Antony is tevens lid van EUROCLASSICA en lid van de raad van bestuur van de Hellenic Society. De afgelopen zeven jaar was hij bovendien directeur van de Homerus-zomercursus, die elk jaar plaatsvindt aan de afdeling Grieks en Latijn van de UCL.