De Netflix-serie *Adolescence* heeft tot heftige discussies onder ouders geleid, omdat de serie een onverbloemde weergave biedt van de invloed van sociale media op tieners. De serie is niet alleen vermakelijk, maar dwingt ons ook om onder ogen te zien dat er een digitale epidemie heerst die stilletjes het leven van onze kinderen is binnengeslopen.

Neem bijvoorbeeld mannelijke rolmodellen: influencers zoals Andrew Tate hebben enorm veel invloed. Radicale inhoud verspreidt zich gemakkelijk online, en jonge mannen – met name degenen die geïsoleerd zijn en het moeilijk hebben – raken steeds vaker verstrikt in de ‘manosphere’. Volgens het Centre for Social Justice is het aantal jonge mannen dat geen onderwijs volgt, geen baan heeft en geen opleiding volgt (NEET) met 40% gestegen, terwijl dat bij vrouwen slechts 7% bedraagt.

In zijn boek *The Anxious Generation* uit 2024 legt psycholoog Jon Haidt dit fenomeen goed uit. Doordat kinderen steeds meer tijd achter schermen doorbrengen en steeds minder buiten, groeien veel jonge mannen op met een achterstand in hun sociale ontwikkeling en zijn ze kwetsbaar voor online extremisme. En toch, terwijl er in het openbaar wordt gedebatteerd over een verbod op smartphones op scholen, blijven veel van deze jongens geïsoleerd in hun slaapkamer, ver buiten het zicht van leerkrachten.

Het werk van Haidt heeft ertoe bijgedragen dat de schijnwerpers zijn gericht op de grote techbedrijven en de bredere nadelen van digitale afhankelijkheid. Een op de vijf kinderen in het Verenigd Koninkrijk groeit op zonder vaderfiguur – nog een extra dimensie aan deze complexe kwestie. De ‘Smartphone Free Childhood’ (SFC)-beweging heeft ouders een gevoel van controle gegeven. Maar hoewel het idee goed bedoeld is, is het al te simplistisch om apparaten simpelweg weg te halen.

We hebben praktische, inclusieve oplossingen nodig. Verschillende gezinnen staan voor verschillende uitdagingen. Alleenstaande ouders, huishoudens met een laag inkomen, de SEND-gemeenschap en gemarginaliseerde groepen hebben allemaal een aanpak op maat nodig. Hoewel ik er bijvoorbeeld voorstander van ben om de toegang tot sociale media uit te stellen tot de leeftijd van 16 jaar, erken ik ook dat een 12-jarig LGBTQ+-kind online cruciale emotionele steun kan vinden. Hun veiligheid offline moet eveneens een prioriteit zijn.

Een andere factor die vaak over het hoofd wordt gezien, is het gedrag van ouders. Veel volwassenen zitten aan hun eigen schermen gekluisterd – ze checken hun e-mails tijdens de maaltijden of scrollen tot diep in de nacht door negatief nieuws – terwijl ze van hun kinderen verlangen dat ze hun apparaten uitzetten. Als we willen dat kinderen gezondere gewoontes aannemen, moeten we eerst onze eigen gewoontes onder de loep nemen en verbeteren.

Ook schaamte speelt een rol in deze discussie. Ouders van kinderen onder de 14 die al een smartphone gebruiken, hebben vaak het gevoel dat ze gefaald hebben. Maar de grote techbedrijven hebben ons een vals gevoel van veiligheid verkocht. In plaats van onszelf de schuld te geven, moeten we ons nu richten op hoe we onze kinderen kunnen helpen het evenwicht terug te vinden en jongere generaties kunnen leren om op de juiste manier van start te gaan.

En het is van cruciaal belang dat we luisteren naar degenen die hier het meest door worden geraakt: de jongeren zelf. De Jeugdraad van Beyond, bestaande uit jongeren van 10 tot 25 jaar, leverde waardevolle inzichten op. Op de vraag vanaf welke leeftijd jongeren sociale media zouden moeten gaan gebruiken, antwoordden de meesten 12 of 13. Als voorstander van „uitstellen tot 16” schrok ik aanvankelijk enorm. Maar hun eerlijkheid is cruciaal voor dit debat.

Freya (14) is van mening dat sociale media sociale vaardigheden en het leerproces kunnen verbeteren. Gabs (16) voegt daaraan toe dat een vroegere start meer tijd biedt om veilig gebruik aan te leren. Hoewel ze erkennen dat sociale media verslavend kunnen zijn – velen zeggen dat het plezier, vriendschappen en eigenwaarde in het echte leven vervangt – vinden ze ook dat het niet alleen maar negatief is. Freya vindt het waardevol dat ze onderwerpen kan verkennen die op school of door haar ouders niet aan bod komen. Gabs roept volwassenen op om te stoppen met oordelen en in plaats daarvan begrip te tonen.

Hun boodschap is duidelijk: vertrouw ons, maar maak deze platforms veiliger en leer ons hoe we er op een verantwoorde manier mee om moeten gaan.

Hoe kunnen we Gen Alpha het beste ondersteunen? Gabs zegt dat onderwijs waarmee ze zich kunnen identificeren de sleutel is. “Lessen van leeftijdsgenoten uit Gen Z zijn veel effectiever dan een docent met een PowerPoint-presentatie”. Daarom zijn initiatieven als Flippgenzo belangrijk: ze overbruggen de kloof tussen generaties.

Jeremy Lyons, bestuurslid van Beyond, vat het treffend samen: „Jongeren worden blootgesteld aan schadelijke inhoud lang voordat ze de context ervan begrijpen. Hoe ze die inhoud interpreteren, hangt af van hun omgeving. Daarom werken standaardoplossingen niet. We hebben gezamenlijk ontwikkelde, inclusieve benaderingen nodig.”

Hoe gaan we nu verder? We hebben een inclusieve aanpak nodig waarbij de mening van jongeren centraal staat en die de onderliggende oorzaken aanpakt, niet alleen de symptomen. Het verbieden van smartphones op school is slechts een deel van de oplossing. Echte verandering vindt ook buiten het klaslokaal plaats.

Want laten we eerlijk zijn: zodra de schoolbel gaat, is het tijd voor dopamine.

Louisa Rose is de CEO van Beyond, een liefdadigheidsorganisatie die zich inzet voor de geestelijke gezondheid van jongeren, en voormalig socialemediadeskundige.