In de wereld van vandaag staan we meer dan ooit tevoren in verbinding met andere mensen en verhalen, maar tegelijkertijd zijn we ook meer van elkaar vervreemd. Hoewel de Covid-19-pandemie hier waarschijnlijk een rol in heeft gespeeld, ben ik van mening dat we ook van elkaar zijn vervreemd door de ongekende consumptie van digitale inhoud die ons opsluit in echokamers, waar we vaak beperkte toegang hebben tot andere standpunten. Met de snelle ontwikkeling van AI en de toename van desinformatie zijn kinderen en jongeren bijzonder kwetsbaar voor de gevolgen die dit kan hebben voor hun ontwikkeling.

Als ouders, opvoeders en maatschappelijke leiders is het voor ons nog nooit zo belangrijk geweest om onze jonge generaties te ondersteunen met de vaardigheden en hulpmiddelen die ze nodig hebben om hun weg te vinden in de complexiteit die kunstmatige intelligentie en desinformatie met zich meebrengen.

De invloed van desinformatie op jonge geesten

Sinds de pandemie is het mediagebruik wereldwijd enorm toegenomen. Velen van ons worden dagelijks blootgesteld aan een wirwar van inhoud en informatie, die nog wordt versterkt door algoritmen op sociale mediaplatforms, die erop gericht zijn ons te verleiden om nog één keer te klikken, te bekijken of te kijken. Ofcom schat dat een kwart van de drie- en vierjarigen in het Verenigd Koninkrijk inmiddels een smartphone heeft, terwijl de helft van de kinderen onder de 13 jaar actief is op sociale media.

Door de toename van verwarrende en misleidende inhoud, in combinatie met steeds geavanceerdere algoritmen, zijn kinderen en jongeren – wier cognitieve vaardigheden nog in ontwikkeling zijn – kwetsbaar geworden voor een vertekend en gepolariseerd beeld van de wereld. Dit kan angst, verwarring en een verlies aan vertrouwen in de hand werken, waardoor het voor jongeren moeilijk wordt om een gevoel van verbondenheid of veiligheid te ervaren.

Verhalen – een krachtig hulpmiddel om te leren en nieuwsgierigheid aan te wakkeren

Als tiener, eind jaren negentig, reisde ik met mijn tante en oom naar Kenia. Ik was tot dan toe nog nooit buiten Europa geweest en die reis heeft mijn beeld van de wereld zoals ik die kende volledig veranderd. Alles wat ik daar meemaakte, was nieuw en anders dan mijn leven in Finland, en de nieuwsgierigheid die dit bij mij opwekte, bracht me er later toe om documentairefilm te studeren aan de universiteit. Sindsdien ben ik gepassioneerd bezig met het maken en delen van echte menselijke verhalen uit verschillende delen van de wereld, als een manier om verbinding te maken en te begrijpen hoe mensen leven en denken.

Verhalen vertellen is een van de oudste en krachtigste leermiddelen. Uit neurowetenschappelijk onderzoek van Immordino Yang & Sylvan (2009) is gebleken dat ‘het beleven van inspirerende menselijke verhalen bij leerlingen een krachtige en intrinsieke motivatie opwekt om actie te ondernemen’. Onderzoek toont ook aan dat multisensorische, dramatische of emotioneel intense ervaringen langer en gedetailleerder in het geheugen blijven hangen (Ginnis, 2007).

Verhalen laten ons kennismaken met nieuwe ideeën, perspectieven en ervaringen, en prikkelen onze natuurlijke nieuwsgierigheid door een beroep te doen op onze emoties, verbeelding en gevoel voor verwondering. Bij Lyfta, waar ons werk wordt gedreven door nieuwsgierigheid en verbinding, stellen we graag de vraag: „Hoe is het om in de schoenen van iemand anders te staan?“ Deze vraag stimuleert medeleven en het waarderen van ervaringen en perspectieven die verschillen van die van onszelf. Wanneer we nieuwsgierig zijn naar de verhalen, achtergronden en gevoelens van anderen, ontwikkelen we empathie en een breder begrip van de mensheid. Door onze vooroordelen en vooringenomenheden in vraag te stellen, beginnen we analytisch denken en medelevend begrip te bevorderen.

Drie manieren om nieuwsgierigheid, empathie en kritisch denken in de klas te stimuleren

De vraag is dus: hoe kunnen wij als opvoeders, ouders en maatschappelijke leiders nieuwsgierigheid, medeleven en kritisch denken stimuleren, zodat onze jongeren goed toegerust zijn om te gedijen in een tijdperk van desinformatie?

Veel opvoeders vertellen ons dat deze drie hulpmiddelen daarbij kunnen helpen:

1. Creëer een veilige ruimte waar jongeren openlijk kunnen discussiëren. We bloeien allemaal op in een omgeving waarin we ons gehoord en gewaardeerd voelen, en dat zorgt op zijn beurt voor een gevoel van verbondenheid.
2. Wek de nieuwsgierigheid van jongeren door diverse verhalen in de klas te introduceren, zodat ze echte verhalen en ervaringen kunnen ontdekken die voor hen nieuw en inspirerend kunnen zijn.
3. Moedig jongeren aan om hun aannames in twijfel te trekken, vooroordelen te begrijpen en verschillende perspectieven te analyseren.

Een erfenis van empathie en wijsheid achterlaten

We hebben allemaal de kracht om een toekomst vorm te geven die is gebaseerd op empathie, wijsheid en begrip. Als ouders, opvoeders en maatschappelijke leiders zal de manier waarop we deze uitdaging aanpakken, deel gaan uitmaken van onze nalatenschap. Het is onze verantwoordelijkheid om de volgende generatie (en onszelf!) te helpen de vaardigheden voor kritisch denken te ontwikkelen om waarheid van desinformatie te onderscheiden, en de emotionele intelligentie om de wereld met empathie tegemoet te treden. Door inclusieve ruimtes te creëren waar jongeren zich veilig en gehoord voelen, en door hen aan te moedigen de waarde in te zien van het zoeken naar diverse perspectieven alvorens conclusies te trekken, kunnen we angst, vooroordelen en veroordelingen doorbreken.

Lyfta ondersteunt leidinggevenden van scholen en stichtingen via een reeks regionale rondetafelgesprekken, waarin wordt onderzocht hoe we in een tijdperk van desinformatie samen nieuwsgierige, empathische en kritisch denkende mensen kunnen vormen. De inzichten uit deze rondetafelgesprekken zullen bijdragen aan een positieve nationale aanpak van desinformatie, die in 2025 tijdens de CST-conferentie zal worden gepresenteerd. Ontdek hoe u aan deze discussies kunt deelnemen.