De zomervakantie kan voor veel schoolleiders, die de afgelopen jaren steeds meer druk in hun functie hebben ervaren, als een verademing aanvoelen. Er is zeker veel aandacht geweest voor welzijn in het onderwijs, maar weten we eigenlijk wel genoeg over hoe schoolleiders worden ondersteund om deze last te dragen?

Dit zijn de drie belangrijkste toenemende drukfactoren waarmee leiders te maken hebben:

1. Grotere verantwoordelijkheid – Schoolhoofden dragen de volledige verantwoordelijkheid voor het realiseren van de visie van de school als geheel, en zorgen er tegelijkertijd voor dat de mensen in hun schoolgemeenschap zich goed voelen en betrokken zijn.
2. Grote verantwoordingsplicht en publieke controle – Door de toenemende nadruk op resultaten, OFSTED en het dichten van de prestatiekloof staat er steeds meer druk op schoolleiders.
3. Isolatie – Schoolhoofden brengen het grootste deel van hun tijd alleen door; er zijn minder mogelijkheden om moeilijkheden of leed te bespreken wanneer leidinggevenden ervoor zorgen dat professionele grenzen niet worden overschreden.

Elke verandering in omstandigheden, koers en beleid heeft bijgedragen aan hun werklast; de Teacher Wellbeing Index 2021 brengt de mate van stress en leed naar voren waarmee leidinggevenden dagelijks te maken hebben.

Belangrijkste bevindingen over het welzijn van leidinggevenden

• 84% van deze groep geeft aan gestrest te zijn (een stijging ten opzichte van 75% in 2017, het eerste jaar van de Index).
• 66% van de topmanagers werkt meer dan 51 uur per week.
• 54% van de leidinggevenden ging naar het werk, ondanks dat ze zich niet lekker voelden.
• 63% van de leidinggevenden heeft de afgelopen twee jaar overwogen het beroep te verlaten vanwege de druk op hun geestelijke gezondheid en welzijn
• 80% noemt de werkdruk als belangrijkste reden om te overwegen hun functie op te zeggen.

Schoolpersoneel heeft geconstateerd dat leerlingen steeds vaker last hebben van angst, een laag zelfbeeld en depressie. Uit het ‘Covid-19 Mental Health and Wellbeing Surveillance Report’ van Gov.Ukblijkt dat er aanwijzingen zijn dat de geestelijke gezondheid en het welzijn van sommige kinderen en jongeren tijdens de pandemie aanzienlijk zijn aangetast.  Tussen maart en juni 2020, een periode waarin scholen voor de meeste leerlingen gesloten waren, bleken de symptomen van depressie en posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij kinderen en jongeren in de leeftijd van 7,5 tot 12 jaar aanzienlijk te zijn toegenomen in vergelijking met de periode vlak voor de pandemie.  Uit gegevens van februari en maart 2021 blijkt dat het aantal vermoedelijke psychische stoornissen bij kinderen en jongeren tussen 2017 en 2021 is toegenomen. Dit zou kunnen duiden op een stijgende trend, maar we moeten erkennen dat veel jongeren over het algemeen goed met de pandemie zijn omgegaan.

Gezien de extra druk door het inhaalprogramma is het geen wonder dat het welzijn van het personeel op een historisch dieptepunt staat. Dit vormt de perfecte storm die de negatieve gevolgen voor de emotionele gezondheid van leidinggevenden nog verder vergroot. Het risico is dat, als er niets verandert, we te maken kunnen krijgen met een enorme toename van het aantal leidinggevenden dat het beroep verlaat en een tekort aan professionals om deze cruciale functies over te nemen.

Het is van cruciaal belang dat we de werkelijke invloed van schoolleiderschap op mensen in kaart brengen door te luisteren naar de ervaringen van professionals die deze functies bekleden. Uit het transcript van mijn interview met een basisschooldirecteur (Anonieme directeur) blijkt duidelijk onder welke druk schoolleiders momenteel staan.

KH – „Hoe gaat het met je?“

AH – „Die vraag krijg ik niet vaak, bedankt dat je ernaar vraagt. Het gaat wel goed met me, ik heb het afgelopen jaar doorstaan en ik sta nog net op mijn benen.“

KH – „Wat was je grootste uitdaging en welke invloed heeft dit gehad op je welzijn?”

AH – „Ik probeer alles op de rails te houden en met een glimlach naar mijn werk te gaan, ook al kost het me soms moeite om de dag die voor me ligt het hoofd te bieden.”

KH – „Wat zijn jouw bronnen van stress?”

AH – “Verantwoordingsplicht en Ofsted dat aan de deur staat te kloppen, het afschermen en beschermen van het personeel en het omgaan met de verwachtingen van ouders. Als ik erover nadenk, lig ik daar ’s nachts wakker van.”

KH – „Relaties is een woord dat we vaak horen als het gaat om het helpen van leerlingen om goed te presteren op school, maar hoe beïnvloeden de relaties tussen het personeel de schoolcultuur?“

AH – „Positieve relaties met collega’s dragen zeker bij aan mijn welzijn; negatieve relaties zijn daarentegen een bron van stress voor mij en schadelijk voor mijn schoolgemeenschap.”

KH – „Hoe zorg je goed voor jezelf?”

AH – „Ik begrijp hoe belangrijk het is om goed voor mezelf te zorgen, maar ik vind het steeds moeilijker om tijd vrij te maken voor mijn welzijn, nu de werkdruk steeds verder toeneemt. Ik heb wel één positieve verandering doorgevoerd: ik plan nu meer tijd in om vanuit huis te werken.  Het was moeilijk om de teugels los te laten en het schuldgevoel over het feit dat ik niet fysiek op school aanwezig was van me af te zetten, maar ik zie dat dit niet alleen een positieve invloed heeft op mijn leiderschapskwaliteiten en mijn emotionele gezondheid, maar ook een kans biedt aan mijn leidinggevend team om zich te ontwikkelen en uit te blinken.”

KH – “Wat zou het wondermiddel zijn dat je zou helpen om in je functie tot bloei te komen?”

AH – „Een speerpunt voor mijn school dit jaar is veerkracht. Het is me opgevallen dat, hoewel veel mensen de tegenslagen van de pandemie hebben overwonnen, er een kleine groep mensen is die er begrijpelijkerwijs nog steeds moeite mee heeft.  Dit zijn de mensen die ik vaak in mijn kantoor aantref en die hun gedachten met mij delen over hoe hun functie hun welzijn in de weg staat. Ik merk zeker dat er steeds meer weerstand ontstaat tegen de dagelijkse eisen en verwachtingen die aan de rol van onderwijzers worden gesteld. Ik doe mijn best om het welzijn van alle medewerkers te ondersteunen, maar besef dat ik zelf ook een mens ben met behoeften. Als schoolhoofd kom ik naar mijn werk met mijn ‘professionele masker’ op, en vaak kan dit een negatieve invloed hebben op mijn privéleven.”

KH – „Wie is jouw emotionele steun en toeverlaat?”

AH – „Mijn vrouw zou zeggen van wel; ik besef echter hoe belangrijk het is om er voor mijn gezin te zijn, en daarom heb ik geïnvesteerd in coaching. Dat is voor mij een reddingsboei geweest; zonder een veilige plek om mijn hart te luchten, wie weet hoe het dan zou zijn afgelopen – ik durf er niet aan te denken.”

KH – “Heb je misschien advies voor mensen die overwegen het beroep op te geven of die het op dit moment moeilijk hebben?”

AH – „Je moet doen wat voor jou het beste is, maar ik zou nog eens goed nadenken over ‘waarom je dit doet’ en de tijd nemen om eens rond te lopen op je school en contact te maken met de mensen in je gemeenschap. Ik heb voor het lerarenvak gekozen omdat ik een verschil wilde maken, en we moeten niet vergeten dat we dat ook daadwerkelijk doen.”

KH – “Kunt u één hulpmiddel aanbevelen waar schoolleiders baat bij kunnen hebben?”

AH- „Ik zou ‘Mind Mental Health in the Workplace’van harte aanbevelen .”

Bronnen van positief welzijn

Ik ben ervan overtuigd dat contextueel welzijnvan cruciaal belang is voor het welzijn van schoolleiders: dat gevoel van gemeenschapszin en het samenwerken voor het algemeen belang. De betrokkenheid van anderen binnen het schoolteam zorgt ervoor dat de last lichter wordt.

Een voorbeeld van een consistente grens is dat schoolleiders een duidelijke scheiding aanhouden tussen werk en privéleven. Erkennen dat leiders hun werk op het werk moeten laten; hun professionele masker afzetten om weer op te laden en quality time door te brengen met hun gezin en dierbaren, ter bevordering van hun welzijn.

De tijd nemen om na te denken en te reflecteren biedt ongetwijfeld kansen voor zowel professionele als persoonlijke ontwikkeling en draagt bij aan het ontwikkelen van zelfbewustzijn en leiderschapsvaardigheden. De tijd nemen om

Neem even afstand van je werk om jezelf te zijn, en ontdek wat je mentale ruimte en evenwicht geeft door middel van leuke activiteiten. Dit kan van alles zijn, van lichaamsbeweging tot hobby’s.

Probeer eens in kaart te brengen wat je stress- en angsttriggers zijn; als je die kent, kan dat helpen bij het vinden van een oplossing.

Weet wie je ‘energieleveranciers’ zijn en breng je ‘energievreters’ in kaart; we noemen deze vaak ‘radiatoren’ en ‘afvoeren’. Je kunt nuttige bronnen vinden via Insight Discovery, NAHTen The Education Support Partnership.

Het belangrijkste is dat je in kaart brengt wie je ondersteunende netwerken zijn. Een perfect voorbeeld hiervan is het werk dat de Kent Association for Headteachersverricht met meer dan 300 schoolhoofden binnen de Kent County Council.

Ik zeg altijd tegen de schoolleiders met wie ik werk: onthoud goed: „Je bent een mens, geen ‘doener’, en je doet echt je uiterste best.”

Je kunt hier contact opnemen met Kelly:

Twitter - @mindworkmatters
LinkedIn – Kelly Hannaghan
Facebook - @mindworkmatters
Website – The Education People
E-mail – kellyhannaghan@gmail.com

Over Kelly Hannaghan

Kelly stelt welzijn centraal in het onderwijs. Ze is een bekroonde motiverende spreekster en adviseur op het gebied van schoolverbetering, gepubliceerd auteur en oprichter van het empowermentprogramma ‘Family Matters’. Kelly heeft systematisch gewerkt met enkele van de meest uitdagende gemeenschappen door gezinnen te ondersteunen met strategieën om te gedijen in moeilijke omstandigheden. Ze geeft leiding aan schoolontwikkelingsprocessen die voor veel organisaties uitstekende resultaten en onderscheidingen opleveren. Ze is een pionier binnen het Wellbeing Lead Network voor de ondersteuning van pastorale teams. Erkend door het DfE, de NCB, het Anna Freud Centre en het Education Support Partnership als toonaangevende invloedrijke figuur op het gebied van geestelijke gezondheid en welzijn in het onderwijs.