Nu de klok een uur teruggaat, zullen velen van ons blij zijn met een extra uurtje in bed. Maar zou een extra 60 minuten onder de dekens studenten kunnen helpen om beter te presteren op school? Onderzoek wijst er steeds vaker op dat het antwoord wel eens ‘ja’ zou kunnen zijn. Naarmate ons inzicht in leerprocessen en biologie toeneemt, klinkt de roep om hervorming van ons onderwijssysteem – inclusief de schooltijden – net zo doordringend als een wekker die ’s ochtends vroeg afgaat.

Van oudsher werd het schoolrooster bepaald door sociale en arbeidsnormen. In agrarische samenlevingen moesten kinderen in de zomer meestal op het land helpen; daarom begint het schooljaar in september. Een van de redenen voor vroege begintijden was ervoor te zorgen dat leerlingen voor het donker thuis konden zijn om te helpen met eventuele extra werkzaamheden. De vroege begintijden ontwikkelden zich ook parallel aan de industrialisatie, en sommige deskundigen stellen dat het onderwijs niet gericht was op het overbrengen van kennis, maar op het opleiden van arbeidskrachten die punctueel, gehoorzaam, volgzaam en respectvol waren– de ideale arbeidskrachten voor het runnen van een fabriek.

Maar de tijden zijn veranderd.

Tegenwoordig staat het welzijn van leerlingen centraal in het onderwijssysteem, en terecht! Onze inzichten in het leerproces en in de neurologische en biologische ontwikkeling van leerlingen leiden tot belangrijke discussies over de noodzaak van hervormingen in het onderwijs, waaronder de schooltijden.

De wekker even uitstellen, of niet?

Een belangrijk argument voor latere schooltijden draait om de wetenschap achter slaap en de biologie van adolescenten. Onze circadiane ritmes veranderen naarmate we ouder worden. Tijdens de adolescentieworden we het laatstwakker .Bovendien wijzen onderzoeken erop dat de slaappatronen van tieners worden bepaald door hormonen, niet door luiheid. Tieners zijn biologisch geneigd om later in slaap te vallen en later wakker te worden; door hen te dwingen zich aan een vroege wektijd te houden, verstoren we hun natuurlijke slaappatroon en beperken we mogelijk hun ontwikkeling. Slaaptekort leidt tot een hoger percentage depressiesbij tieners en vergroot de kans dat ze riskantere beslissingen nemen, dus later naar school gaan en meer slaap krijgen zou positieve voordelen kunnen hebben voor hun geestelijke gezondheid en veiligheid.

Maar het meest besproken effect van een latere starttijd op school is de invloed op de schoolprestaties, en de resultaten zijn over het algemeen bemoedigend. Uit een onderzoek dat gedurende vier jaar werd uitgevoerd op een door de overheid gefinancierde school in het Verenigd Koninkrijkbleek dat het uitstellen van de start van de schooldag tot 10.00 uur (vergeleken met een gemiddelde starttijd van 8.45 uur) aanzienlijke voordelen opleverde. Het ziekteverzuim daalde aanzienlijk en het aantal leerlingen dat goede leerprestaties boekte bij de standaard nationale examens steeg met 12%. Het argument voor een latere start van de schooldag draait niet alleen om het bevorderen van de gezondheid en het welzijn van leerlingen; het gaat erom hun prestaties te verbeteren en hen zo voor te bereiden op een betere toekomst.

Een bredere verschuiving

Het is geen eenvoudige opgave om het volledige rooster van ons onderwijssysteem te wijzigen. Hiervoor is samenwerking nodig tussen onderwijzers, beleidsmakers, gezinnen en werkgevers. Scholen zouden hun dagelijkse organisatie, de roosters van het personeel en de buitenschoolse activiteiten moeten herzien. Latere begintijden zouden ook latere brengmomenten betekenen, en werkgevers zouden hier rekening mee moeten houden ten behoeve van werkende ouders. Maar aangezien we voortdurend streven naar verbetering, is het cruciaal om vastgeroeste praktijken ter discussie te stellen, zelfs als die praktijken zo fundamenteel lijken als het tijdstip waarop de school begint.

De beweging voor latere schooltijden is geen op zichzelf staand verschijnsel. Het maakt deel uit van een bredere tendens om opnieuw na te denken over hoe ons onderwijssysteem is opgezet en voor wie het bedoeld is. Van oudsher is het onderwijssysteem afgestemd op de behoeften van volwassenen, maar daar komt verandering in nu het welzijn van leerlingen centraal komt te staan.